De Common Ground beweging heeft de afgelopen jaren zichtbaar resultaat geboekt. De eerste componenten draaien in productie, gemeenten omarmen de bouwblokken en de pioniersfase heeft veel energie gecreëerd. Maar juist omdat we verder zijn dan de beginfase, komen we nu in een stadium dat minder sexy is, maar minstens zo belangrijk: structureel onderhoud, beheer en eigenaarschap. En precies daar schuurt het.
Open source zonder eigenaar: een recept voor problemen
Open source is een krachtig principe. Iedereen kan bijdragen, hergebruiken en doorontwikkelen. Maar als niemand formeel verantwoordelijk is voor beheer en levensduur, ontstaat een vacuüm. En in dat vacuüm zitten we nu. Door het nu goed neer te zetten borgen we ook dat toekomstige componenten hier last van gaan krijgen.
Open Formulieren is hier een goed voorbeeld van. Al best veel gemeenten gebruiken het, maar structureel beheer is nergens belegd. De enige partij die momenteel verantwoordelijkheid voelt, zo lijkt het, is de oorspronkelijke bouwer: Maykin Media. Zij reserveren geld en capaciteit van hun eigen klanten om het product gezond te houden, terwijl anderen het vrij kunnen gebruiken zonder bij te dragen. Dat is niet houdbaar, niet eerlijk en vooral passend bij het idee van Open Source.
Het voorstel van Maykin Media: noodzakelijk, maar ook een wakeupcall
Tijdens een recent webinar deed Maykin Media een voorstel: zij willen structureel broncodebeheer, onderhoud en community coördinatie organiseren voor Open Formulieren. Prijskaartje: €325.000 per jaar, gedragen door alle gebruikers. Het merendeel van de deelnemers, inclusief vertegenwoordigers van het programma Common Ground, reageerde enthousiast. En begrijpelijk: eindelijk iemand die het probleem durft te adresseren en een oplossing biedt!
Maar laten we eerlijk zijn: dit enthousiasme mag niet de kritische vragen overslaan. De goede intenties van Maykin Media staan niet ter discussie, maar de governance wél. Ik geloof oprecht in de transparantie en openheid van Maykin Media. Zij doen dit omdat niemand anders het oppakt en willen kwaliteit bieden. Zij willen voorkomen dat een cruciaal Common Groundcomponent omvalt. Ze doen het, zo heb ik inmiddels begrepen, zelfs op verzoek van enkele gemeenten.
Maar dat betekent niet dat het voorstel automatisch klopt en dat dit klakkeloos geaccepteerd moet worden.
Want laten we de feiten eens op een rij zetten:
- Maykin Media is al betaald voor de oorspronkelijke ontwikkelwerkzaamheden.
- De kennis en macht liggen bij één leverancier.
- Er is geen objectieve toetsing van het bedrag voor onderhoud.
- Er zijn geen afspraken over deliverables, kwaliteitscriteria of toezicht.
- En het lijkt veel op een licentiemodel, maar dan zonder de ‘checks and balances’ die we bij commerciële licenties eisen.
Als een ‘willekeurige’ andere leverancier dit zou voorstellen, zouden we dat dan zo maar accepteren?. Maar nu knikken we vriendelijk, omdat “open source” vaak als magisch schild wordt gebruikt om kritische reflectie te omzeilen. Dat is niet verantwoord omgaan met publiek geld.
Het echte probleem: een gebrek aan regie
De vraag is niet: mag Maykin Media dit doen? De vraag is: waarom pakt een leverancier deze rol?
Het programma Common Ground was aanwezig bij het webinar. Maar in plaats van regie te nemen, werd vooral instemmend geknikt. Terwijl juist zij de partij zouden kunnen zijn die governance, eigenaarschap en financiering voor opensourcebouwblokken organiseert. Als het programma dat níét doet, dan is er iets structureel mis.
Gemeenten mogen niet afhankelijk worden van toevallige leveranciersinitiatieven, hoe sympathiek of transparant die ook zijn. Publieke ICT vraagt om publieke regie. En ja, dat is nieuw en moet nog worden uitgevonden. Maar dat is geen reden om niet kritisch te zijn en klakkeloos mee te gaan in een voorstel van een leverancier.
Er zijn misschien wel betere alternatieven.
Er zijn partijen die deze rol ook prima zouden kunnen vervullen: Dimpact, Delta10 of een onafhankelijk beheerorgaan. Juist partijen die níét betrokken waren bij de oorspronkelijke bouw, kunnen het product met frisse blik en objectiviteit beheren.
Kunnen we deze opties verkennen? Kan hiervoor een marktopdracht (aanbesteding) worden uitgeschreven? Laten we hierover tenminste in gesprek gaan!
Het risico is duidelijk: we moeten uitkijken dat we niet onbewust in een model stappen waarin één leverancier bepalend wordt voor een opensourceproduct dat door tientallen gemeenten wordt gebruikt. En zodra dat gebeurt, zijn we precies waar we níét wilden eindigen toen Common Ground werd bedacht.
En laat ik duidelijk zijn over het voorstel van Maykin Media. Ik zie hun voorstel als oprecht, open en goed bedoeld. Zij proberen een probleem op te lossen dat veel andere partijen simpelweg laten liggen. Maar juist daarom is dit zo’n belangrijk moment in de het pad naar een volwassen common ground community. Dit is niet het moment om instemmend te knikken, maar om kritisch te zijn en regie te pakken.
Met deze blog wil ik nogmaals geen kritiek leveren op Maykin Media, maar constateren dat het programma Common Ground nu echt in actie moet komen. We hebben een eerlijk, transparant en professioneel model nodig voor beheer en onderhoud en structurele financiering van essentiële opensourcecomponenten.
Zonder dat blijven we afhankelijk van ad-hoc oplossingen, toevallige leverancier, en goedbedoelde noodverbanden. En dan belanden we uiteindelijk niet in de toekomst die Common Ground ons beloofde, maar in een nieuw soort afhankelijkheidssituatie, eentje die we nu met open ogen laten ontstaan.
Reactie Maykin Media
Omdat ik deze blog heb geschreven op basis van een sessie bij Maykin Media heb ik aan Maykin Media gevraagd of ze vooraf willen reageren op mijn blog zodat we een compleet beeld kunnen geven. In overleg hieronder hun reactie:
Wij herkennen het punt dat Common Ground volwassen wordt en dat daar óók “minder sexy”, maar cruciale onderwerpen bij horen: structureel beheer, eigenaarschap en governance. De discussie daarover voeren is goed (al 8 jaar) maar we moeten niet verlamd worden door stilstand.
Wij zijn het er volledig mee eens dat publieke regie op dit soort essentiële open source bouwblokken nodig is. Ons voorstel voor broncodebeheer is nadrukkelijk bedoeld als een professionele en transparante invulling van onderhoud en continuïteit. Wij geven invulling aan een stukje dat nodig is om verder te komen in Common Ground en een open source ICT-landschap, waarmee we zekerheid en vertrouwen geven aan gebruikers en verantwoordelijkheid nemen voor de open source software van onze hand, zoals Open Formulieren en Open Zaak.
Met veel liefde en passie realiseren en investeren we in open source software bouwblokken, en dit model maakt inzichtelijk wat op de achtergrond al plaatsvindt. We houden in ons model – wat nog altijd vrijwillig is – rekening met een toekomst waarin die publieke regie er komt. Ook organiseren we de community, waaronder het broncodebeheer, zodanig dat er naast een product owner van Maykin, ook een product owner vanuit de overheid/gemeentelijke samenwerking meedraait. Dat helpt om kritisch te blijven, keuzes te toetsen en ons scherp te houden op het publieke belang.
Wij zien dit moment als een kans om samen een duurzaam model neer te zetten: open, controleerbaar en toekomstbestendig. We zijn voortdurend in gesprek hierover met koplopers, het programma Common Ground, Foundation For Public Code en andere betrokken partijen.
